

مقدمه
اوردنچرهای متکی بر ایمپلنت یکی از روشهای درمانی مهم برای بازسازی عملکردی و بهبود پایداری پروتزهای متحرک در بیماران کاملاً بیدندان هستند. استفاده از ایمپلنتهای دندانی بهعنوان تکیهگاه پروتز میتواند به بهبود گیر و ثبات اوردنچر کمک کند و شرایط عملکردی مناسبتری را برای بیمار فراهم آورد.
با این حال، عملکرد مکانیکی این پروتزها تنها به تعداد ایمپلنتها وابسته نیست. نوع اتچمنت، نحوه اتصال ایمپلنتها به یکدیگر، طراحی بار و وجود یا عدم وجود کانتیلیور نیز میتوانند بر نحوه انتقال نیرو و توزیع تنش در استخوان و اجزای پروتزی تأثیر بگذارند.
در طراحی اوردنچرهای متکی بر ایمپلنت، نیروهای ناشی از جویدن از طریق پروتز و اتچمنتها به ایمپلنتها و استخوان اطراف منتقل میشوند. بنابراین، شناخت الگوی توزیع تنش در اجزای مختلف سیستم برای انتخاب طراحی مناسب اهمیت زیادی دارد.
پژوهشی با عنوان Stress Distribution Pattern in Mandibular Overdenture Designs Supported by Three Dental Implants: A 3D Finite Element Analysis که در سال 2025 در مجله Clinical and Experimental Dental Research منتشر شده است، به بررسی این موضوع با استفاده از تحلیل اجزای محدود سهبعدی پرداخته است.
هدف پژوهش
هدف اصلی این مطالعه، ارزیابی الگوی توزیع تنش در استخوان کورتیکال، استخوان اسفنجی، ایمپلنتهای دندانی و اجزای پروتزی در طراحیهای مختلف اوردنچر مندیبل با سه ایمپلنت بود.
علاوه بر بررسی تنشهای ایجادشده در ساختارهای مختلف، میزان جابهجایی اوردنچر نیز مورد ارزیابی قرار گرفت تا رفتار مکانیکی طراحیهای مختلف از نظر توزیع نیرو و پایداری پروتز با یکدیگر مقایسه شود.
مدلسازی سهبعدی مندیبل و محل قرارگیری ایمپلنتها
در این پژوهش، یک مدل سهبعدی از مندیبل کاملاً بیدندان طراحی شد. سه ایمپلنت دندانی در این مدل در موقعیت دندانهای نیش دو طرف و خط میانی فک پایین قرار گرفتند.
این آرایش ایمپلنتها امکان بررسی رفتار مکانیکی اوردنچر را در شرایط مختلف اتصال و طراحی پروتزی فراهم کرد. سپس مدلهای مختلف اتچمنت و بار برای مقایسه عملکرد مکانیکی آنها ایجاد شدند.
شش گروه طراحی اوردنچر مورد بررسی
در این مطالعه، شش گروه طراحی با استفاده از نرمافزار SolidWorks 2022 مدلسازی شدند. این گروهها شامل سیستمهای اتصال مجزا و متصل به هم بودند.
سیستمهای اتصال مجزا (Isolated Attachments) شامل موارد زیر بودند:
در گروههای متصل به هم (Splinted Attachments)، از طراحیهای مختلف بار استفاده شد:
در طراحیهای متصل به هم، شرایط دارای کانتیلیور و بدون کانتیلیور نیز مورد بررسی قرار گرفتند تا تأثیر این ویژگی بر توزیع تنش در اجزای مختلف سیستم مشخص شود.
روش تحلیل اجزای محدود سهبعدی
برای بررسی رفتار مکانیکی مدلها، از نرمافزار Abaqus/CAE 2021 استفاده شد. تحلیل اجزای محدود سهبعدی (3D Finite Element Analysis) امکان ارزیابی توزیع تنش در ساختارهای مختلف و مقایسه پاسخ مکانیکی طراحیهای مختلف را فراهم کرد.
در این مطالعه دو نوع بارگذاری برای بررسی شرایط عملکردی در نظر گرفته شد:
پس از اعمال نیروها، توزیع تنش در استخوان کورتیکال، استخوان اسفنجی، ایمپلنتها و اجزای پروتزی شامل اتچمنتها، کپها، هوزینگها و پیچها بررسی شد.
همچنین میزان جابهجایی اوردنچر در طراحیهای مختلف اندازهگیری شد تا علاوه بر توزیع تنش، رفتار حرکتی پروتز نیز مورد مقایسه قرار گیرد.
تأثیر اتچمنت Ball بر توزیع تنش
یکی از یافتههای مهم این پژوهش، ایجاد بالاترین میزان تنش در اتچمنتها و هوزینگهای مربوط به سیستم Ball بود.
در شرایط بارگذاری عمودی و مایل، میزان تنش گزارششده در اتچمنتهای Ball بهترتیب 363 و 896 مگاپاسکال بود. همچنین تنش ایجادشده در هوزینگها بهترتیب به 375 و 1187 مگاپاسکال رسید.
علاوه بر این، در شرایط بارگذاری عمودی، تنش ایجادشده در استخوان اسفنجی در گروه Ball برابر با 6 مگاپاسکال گزارش شد.
این نتایج نشان میدهند که انتخاب اتچمنت میتواند تأثیر قابل توجهی بر میزان تنش واردشده به اجزای پروتزی و بافت استخوانی داشته باشد.
مقایسه عملکرد اتچمنت Locator و Ball
بر اساس نتایج مطالعه، اتچمنت Locator در مقایسه با سیستم Ball توزیع تنش کمتری در استخوان، ایمپلنتها و اجزای پروتزی ایجاد کرد.
این موضوع نشان میدهد که نوع اتصال مورد استفاده در اوردنچر میتواند یکی از عوامل مهم در رفتار بیومکانیکی مجموعه باشد. در نتیجه، انتخاب سیستم اتچمنت باید علاوه بر ویژگیهای نگهدارندگی پروتز، با توجه به نحوه انتقال نیرو و تنش در اجزای مختلف نیز انجام شود.
نویسندگان با در نظر گرفتن الگوهای توزیع تنش، استفاده از اتچمنت Locator را نسبت به اتچمنت Ball مجزا ترجیح دادهاند.
تأثیر کانتیلیور بر توزیع تنش در طراحیهای Splinted
یکی دیگر از بخشهای مهم پژوهش، بررسی تأثیر وجود کانتیلیور در طراحیهای متصل به هم بود.
نتایج نشان داد که در گروههای Splinted، طراحیهای دارای کانتیلیور در مقایسه با طراحیهای بدون کانتیلیور، تنش کمتری در استخوان، ایمپلنتها و اجزای پروتزی ایجاد کردند.
این نتیجه نشان میدهد که در مدلهای بررسیشده، وجود کانتیلیور لزوماً به افزایش تنش منجر نشده و بر اساس نتایج تحلیل، طراحیهای دارای کانتیلیور عملکرد مطلوبتری از نظر توزیع تنش داشتند.
بر این اساس، نویسندگان در میان طراحیهای متصل به هم، استفاده از ساختار دارای کانتیلیور را ترجیح دادهاند.
مقایسه بار متداول و بار ساختهشده با CAD/CAM
در این پژوهش، عملکرد مکانیکی بار متداول (Conventional Bar) با بار ساختهشده به روش CAD/CAM (Milled Bar) نیز مقایسه شد.
نتایج تحلیل نشان داد که تفاوت مکانیکی قابل توجهی میان بار متداول و بار میلشده مشاهده نشده است. بنابراین، هیچیک از این دو طراحی از نظر نتایج مکانیکی مطالعه، برتری مشخصی نسبت به دیگری نشان ندادند.
این یافته نشان میدهد که صرف استفاده از فناوری CAD/CAM در ساخت بار، در مدلهای بررسیشده، به معنای ایجاد عملکرد مکانیکی برتر نیست.
مقایسه جابهجایی در طراحیهای مختلف
علاوه بر تحلیل تنش، جابهجایی اوردنچر نیز در گروههای مختلف بررسی شد.
بر اساس نتیجهگیری نویسندگان، اتچمنتهای مجزا در کنترل جابهجایی اوردنچر مؤثرتر بودند. این یافته در کنار نتایج مربوط به توزیع تنش نشان میدهد که انتخاب طراحی پروتز باید با توجه به هر دو معیار مکانیکی انجام شود.
به عبارت دیگر، طراحیای که تنش کمتری ایجاد میکند الزاماً در تمام شاخصهای حرکتی نیز بهترین عملکرد را نخواهد داشت و باید رفتار کلی مجموعه در شرایط بارگذاری بررسی شود.
جمعبندی
پژوهش منتشرشده در سال 2025 در مجله Clinical and Experimental Dental Research نشان داد که نوع اتچمنت و طراحی بار در اوردنچرهای مندیبل متکی بر سه ایمپلنت میتواند الگوی توزیع تنش در استخوان، ایمپلنتها و اجزای پروتزی را تغییر دهد.
بر اساس نتایج، اتچمنت Ball بیشترین تنش را در اجزای اتصالی و هوزینگها ایجاد کرد، در حالی که Locator در مقایسه با Ball مجزا، توزیع تنش کمتری در استخوان، ایمپلنتها و اجزای پروتزی داشت.
همچنین در طراحیهای Splinted، مدلهای دارای کانتیلیور تنش کمتری نسبت به مدلهای بدون کانتیلیور نشان دادند. از سوی دیگر، بار متداول و بار میلشده با CAD/CAM تفاوت مکانیکی مشخصی با یکدیگر نداشتند.
در نهایت، نویسندگان استفاده از Locator را در مقایسه با Ball مجزا و طراحی کانتیلیور را در میان انواع طراحیهای Splinted ترجیح دادند. همچنین اتچمنتهای مجزا در کنترل جابهجایی اوردنچر مؤثرتر گزارش شدند.
این مطالعه اهمیت بررسی همزمان نوع اتچمنت، طراحی بار، توزیع تنش و میزان جابهجایی را در انتخاب طراحی مناسب اوردنچرهای متکی بر ایمپلنت نشان میدهد.
منبع علمی: Aminianpour N, Alikhasi M, Shabanpour Kasari M, Yousefi H, Siadat H. Stress distribution pattern in mandibular overdenture designs supported by three dental implants: A 3D finite element analysis. Clinical and Experimental Dental Research. 2025;11:e70060. DOI: 10.1002/cre2.70060.