

مقدمه
ایمپلنتهای دندانی یکی از روشهای رایج و قابل اتکا برای جایگزینی دندانهای ازدسترفته هستند. این ساختارها با قرارگیری در استخوان فک، امکان بازسازی عملکردی و پروتزی دندان را فراهم میکنند. با این حال، موفقیت و پایداری ایمپلنت تنها به طراحی و جنس آن وابسته نیست، بلکه ویژگیهای استخوان اطراف و میزان اتصال میان سطح ایمپلنت و بافت استخوانی نیز در عملکرد آن نقش مهمی دارند.
یکی از مهمترین موضوعات در ارزیابی عملکرد ایمپلنت، نحوه توزیع تنش در ناحیه تماس استخوان و ایمپلنت است. نیروهای ناشی از جویدن از طریق اجزای پروتزی به ایمپلنت و سپس به استخوان اطراف منتقل میشوند. نحوه توزیع این نیروها میتواند تحت تأثیر کیفیت استخوان و میزان استئواینتگریشن قرار گیرد.
پژوهشی با عنوان Effect of Bone Quality and Osseointegration on Stress Distribution in the Bone Tissue Surrounding Dental Implant: A Finite Element Analysis که در سال 2023 در مجله Journal of Osseointegration منتشر شده است، به بررسی تأثیر همزمان کیفیت استخوان و میزان تماس استخوان با ایمپلنت بر توزیع تنش پرداخته است.
استئواینتگریشن چیست و چرا اهمیت دارد؟
استئواینتگریشن (Osseointegration) به ایجاد ارتباط مستقیم و عملکردی میان سطح ایمپلنت و استخوان اطراف آن گفته میشود. این فرایند یکی از عوامل اساسی در دستیابی به پایداری ایمپلنت و تحمل نیروهای عملکردی در طول زمان است.
هرچه تماس میان استخوان و سطح ایمپلنت مناسبتر باشد، شرایط انتقال نیرو در ناحیه اتصال میتواند متفاوت باشد. در مقابل، اتصال ناقص استخوان و ایمپلنت ممکن است الگوی توزیع تنش را تغییر دهد و بر رفتار مکانیکی مجموعه تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، بررسی درصد تماس استخوان و ایمپلنت (Bone-Implant Contact) یکی از پارامترهای مهم در مطالعات بیومکانیکی ایمپلنت محسوب میشود.
کیفیت استخوان و نقش آن در پایداری ایمپلنت
کیفیت استخوان یکی از عوامل مهم در تعیین شرایط مکانیکی اطراف ایمپلنت است. ساختار و ویژگیهای استخوان فک میتوانند بر نحوه انتقال و توزیع نیروهای واردشده به ایمپلنت تأثیر بگذارند.
در این پژوهش، برای طبقهبندی کیفیت استخوان از سیستم طبقهبندی Lekholm استفاده شده است. این طبقهبندی امکان بررسی رفتار ایمپلنت در هندسههای استخوانی با کیفیتهای متفاوت را فراهم میکند.
تفاوت در کیفیت استخوان میتواند باعث ایجاد تغییر در میزان تنش واردشده به بخشهای مختلف استخوان، بهویژه ناحیه کرستال استخوان کورتیکال شود. این موضوع از نظر ارزیابی پایداری ایمپلنت و بررسی احتمال اختلال در اتصال استخوان و ایمپلنت اهمیت دارد.
روش انجام پژوهش؛ تحلیل اجزای محدود (FEA)
در این مطالعه از روش تحلیل اجزای محدود (Finite Element Analysis) برای بررسی توزیع تنش در استخوان اطراف ایمپلنت استفاده شده است. هدف اصلی، ارزیابی رفتار مکانیکی ناحیه استخوان و ایمپلنت در شرایط مختلف کیفیت استخوان و درصدهای متفاوت استئواینتگریشن بوده است.
برای شناسایی الگوهای استئواینتگریشن در سطح تماس استخوان و ایمپلنت، تصاویر رادیوگرافی پریاپیکال (Periapical Radiography) مورد استفاده قرار گرفتند. سپس با کمک نرمافزار پردازش تصویر، وضعیت تماس استخوان و ایمپلنت بررسی و مدلهای مربوط به درصدهای مختلف تماس ایجاد شدند.
چهار سطح تماس استخوان و ایمپلنت در مدلسازی در نظر گرفته شد:
در مرحله بعد، با استفاده از طبقهبندی کیفیت استخوان Lekholm، هندسههای مختلف استخوانی در مدلها اعمال شدند. در نهایت، تحلیل اجزای محدود برای بررسی توزیع تنش در ناحیه تماس استخوان و ایمپلنت تحت بارگذاری اکلوزالی (Occlusal Loading) انجام شد.
بررسی تنش فون مایزز (Von Mises Stress)
یکی از معیارهای مورد استفاده در این پژوهش، تنش فون مایزز (Von Mises Stress) است. این معیار برای ارزیابی وضعیت تنش در ساختارهای تحت بارگذاری و بررسی نحوه توزیع تنش در ناحیه استخوان و ایمپلنت مورد استفاده قرار گرفت.
نتایج تحلیل تنش فون مایزز نشان داد که میزان استئواینتگریشن در تمام انواع کیفیت استخوان بر توزیع تنش در مجموعه استخوان و ایمپلنت تأثیرگذار است.
این موضوع نشان میدهد که حتی در شرایطی که کیفیت استخوان ثابت در نظر گرفته شود، تغییر در درصد تماس استخوان و ایمپلنت میتواند رفتار مکانیکی مجموعه را تغییر دهد.
مقایسه استئواینتگریشن کامل و ناقص
یکی از بخشهای مهم این مطالعه، مقایسه حالت استئواینتگریشن کامل با سه حالت تماس ناقص استخوان و ایمپلنت بود.
در مدل استئواینتگریشن کامل، تماس استخوان و ایمپلنت 100 درصد در نظر گرفته شد. این وضعیت بهعنوان حالت ایدهآل برای مقایسه با مدلهای دارای 70، 50 و 30 درصد تماس مورد استفاده قرار گرفت.
نتایج نشان داد که میزان بالاتر استئواینتگریشن در پایداری نهایی ایمپلنت اهمیت دارد. همچنین تغییر درصد تماس استخوان و ایمپلنت میتواند بر نحوه انتقال تنش و پیشرفت آن به سمت نواحی اپیکال تأثیر بگذارد.
تأثیر کیفیت پایین استخوان بر توزیع تنش
یکی از یافتههای مهم پژوهش، افزایش تنش در ناحیه کرستال استخوان کورتیکال در استخوانهای با کیفیت پایینتر بود.
بر اساس نتایج، کیفیت پایینتر استخوان میتواند باعث افزایش تمرکز تنش در ناحیه کرستال شود. این شرایط ممکن است در نهایت به از دست رفتن اتصال استخوان و ایمپلنت (De-osseointegration) منجر شود.
این یافته اهمیت ارزیابی کیفیت استخوان پیش از درمان ایمپلنت را نشان میدهد؛ زیرا شرایط استخوانی بیمار میتواند در نحوه توزیع نیرو و پایداری مکانیکی ایمپلنت نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
مقایسه نقش کیفیت استخوان و میزان استئواینتگریشن
یکی از نتایج کلیدی این پژوهش، مقایسه سهم کیفیت استخوان و میزان استئواینتگریشن در پایداری ایمپلنت بود.
بر اساس نتیجهگیری نویسندگان، تأثیر کیفیت استخوان بر پایداری ایمپلنت بیشتر از میزان استئواینتگریشن ارزیابی شد. با این وجود، درصد استئواینتگریشن نیز نقش مهمی در نحوه پیشرفت تنش به سمت ناحیه اپیکال و ایجاد پدیده خوردگی در اطراف محل تماس استخوان و ایمپلنت دارد.
بنابراین، ارزیابی عملکرد ایمپلنت باید هر دو عامل را در نظر بگیرد. کیفیت استخوان شرایط اولیه انتقال نیرو را تحت تأثیر قرار میدهد و میزان تماس استخوان و ایمپلنت نیز میتواند الگوی توزیع تنش را تغییر دهد.
اهمیت تحلیل اجزای محدود در ارزیابی ایمپلنتهای دندانی
تحلیل اجزای محدود یکی از روشهای محاسباتی مهم در بررسی رفتار بیومکانیکی ایمپلنتهای دندانی است. این روش امکان بررسی توزیع تنش در نواحی مختلف سیستم ایمپلنت و استخوان اطراف را فراهم میکند.
با استفاده از این روش میتوان شرایط مختلف کیفیت استخوان، میزان اتصال استخوان و ایمپلنت و بارگذاری عملکردی را در مدلهای محاسباتی بررسی و با یکدیگر مقایسه کرد.
چنین تحلیلهایی میتوانند به درک بهتر عوامل مؤثر بر پایداری ایمپلنت و بررسی شرایط مکانیکی نواحی حساس اطراف آن کمک کنند.
جمعبندی
پژوهش منتشرشده در Journal of Osseointegration در سال 2023 نشان میدهد که کیفیت استخوان و میزان استئواینتگریشن هر دو در توزیع تنش اطراف ایمپلنتهای دندانی نقش دارند.
در این مطالعه، چهار سطح تماس استخوان و ایمپلنت شامل 100، 70، 50 و 30 درصد با استفاده از تحلیل اجزای محدود بررسی شدند. نتایج نشان داد که کیفیت پایینتر استخوان با افزایش تنش در ناحیه کرستال استخوان کورتیکال همراه است و میتواند خطر از دست رفتن اتصال استخوان و ایمپلنت را افزایش دهد.
همچنین مقایسه مدلهای مختلف نشان داد که افزایش میزان استئواینتگریشن برای پایداری نهایی ایمپلنت اهمیت دارد. با این حال، نویسندگان تأثیر کیفیت استخوان بر پایداری ایمپلنت را بیشتر از نرخ استئواینتگریشن ارزیابی کردند.
این یافتهها اهمیت بررسی همزمان ویژگیهای استخوان و میزان تماس استخوان و ایمپلنت را در ارزیابی بیومکانیکی و طراحی درمانهای مبتنی بر ایمپلنت نشان میدهند.
منبع علمی: Kasari MS, Yousefi H, Emamian A, Geramy A. Effect of bone quality and osseointegration on stress distribution in the bone tissue surrounding dental implant: A finite element analysis. Journal of Osseointegration. 2023;15(2):106–112. DOI: 10.23805/JO.2023.552.